Mevsim Mevsim Sebze Yetiştirme
Kısa cevap: Evde sebze yetiştirmenin sırrı, doğru sebzeyi doğru mevsimde ekmektir. Domates, biber, patlıcan gibi sıcak sever türler don riski bittikten sonra fide olarak dikilir. Salata, ıspanak, turp gibi serin sever türler ilkbahar başı ve sonbaharda ekilir. Kabak ve fasulye doğrudan toprağa tohumla atılır. Toprağı önceden hazırlar, düzenli sularsan tek bir domates fidesinden bile bir sezon boyunca ürün alırsın.
Mevsime Göre Ne Ekilir?
Takvimi bölgenin son don tarihine göre kur. Sahil kesiminde ekim iki-üç hafta erken, iç bölgelerde geç başlar. Aşağıdaki tablo orta iklim kuşağı için genel bir çerçeve verir.
| Dönem | Ekim / Dikim | Yöntem |
|---|---|---|
| Şubat – Mart | Domates, biber, patlıcan tohumu | İç mekânda viyol |
| Mart – Nisan | Salata, roka, ıspanak, turp, bezelye | Doğrudan toprağa |
| Nisan sonu – Mayıs | Domates, biber fidesi; kabak, salatalık, fasulye tohumu | Dikim + doğrudan ekim |
| Haziran – Temmuz | İkinci tur fasulye, kabak; pırasa fidesi | Doğrudan ekim |
| Ağustos – Eylül | Marul, ıspanak, turp, lahana, karnabahar | Serin sever tur |
| Ekim – Kasım | Sarımsak, kışlık soğan, bakla | Kışı toprakta geçirir |
Bu çerçeveyi bahçe bakım takvimiyle birlikte kullan. Ay ay ne yapacağını yazılı tutmak, unutulan ekim zamanlarının önüne geçer.
Popüler Dört Sebze: Pratik Bakım Notları
Domates
- Fideyi derin dik. Gövdenin alt yarısını toprağa göm; oradan yeni kök çıkar.
- Sıra arası 60–70 cm, sıra üzeri 40–50 cm bırak.
- Sırık çeşitlerde tek gövdeye terbiye et. Yaprak koltuklarındaki obur filizleri haftada bir kopar.
- Düzensiz sulama çiçek burnu çürüklüğü yapar. Toprağı hep nemli tut, sel gibi basıp sonra kurutma.
- Alt yaprakları toprağa değmeyecek şekilde temizle. Mantar hastalıkları böyle azalır.
Biber
- Domatesten daha sıcak sever. Toprak 18 °C'yi geçmeden dikme.
- Sıra üzeri 35–40 cm yeter; yan yana dikilen bitkiler birbirini rüzgârdan korur.
- İlk çiçeği koparmak bitkiyi güçlendirir, sonraki hasadı artırır.
- Azotu abartma. Aşırı gübre bol yaprak, az meyve demektir.
- Acı ve tatlı çeşitleri ayrı köşelere koy; tohumluk alacaksan karışabilir.
Salata ve Yapraklılar
- En hızlı sonuç veren gruptur. Roka 25–30 günde, marul 50–60 günde hasat edilir.
- Tohumu 0,5 cm derinliğe, seyrek at. Sık ekim cılız bitki demektir.
- Her 15 günde bir küçük parti ek. Böylece hepsi aynı anda olgunlaşmaz.
- Yaz sıcağında acılaşır ve çiçeğe kalkar. Yazın yarı gölge yerlere ek.
- Dış yaprakları teker teker toplarsan aynı bitkiden haftalarca ürün alırsın.
Kabak
- Alan ister. Bir ocağa 2–3 tohum at, en güçlüsünü bırak, ocaklar arası 1 metre olsun.
- Yaprakları büyüktür, çok su buharlaştırır. Sabah erken, dipten sula.
- İlk meyveler dökülebilir; bunlar döllenmemiş erkek dönem meyveleridir, normaldir.
- Meyveyi küçükken al. 15–20 cm boyundaki kabak hem lezzetli olur hem bitkiyi üretmeye devam ettirir.
- Külleme (beyaz un görünümü) sık görülür. Havalandırmayı artır, yaprak üstünü ıslatma.
Sezon Boyunca Yapılacaklar
- Toprağı hazırla: Dikimden 2 hafta önce yanmış gübre veya kompost karıştır. Ev kompostun varsa metrekareye 3–4 kürek yeter.
- Malçla: Saman, kuru yaprak veya çim artığıyla toprağı ört. Su kaybı ve yabani ot yarı yarıya düşer.
- Düzenli sula: Sık ve az değil, seyrek ve derin sula. Damlama sistemi işi kolaylaştırır.
- Haftada bir kontrol et: Yaprak altlarına bak. Yaprak biti ve kırmızı örümcek erken fark edilirse sabunlu suyla temizlenir.
- Rotasyon uygula: Domates-biber-patlıcanı aynı yere üst üste iki yıl dikme. Toprak yorulur, hastalık birikir.
- Hasadı geciktirme: Olgun meyveyi bitkide bırakırsan bitki yeni meyve yapmayı durdurur.
Küçük Alanda Yetiştirme
Bahçen yoksa balkon işe yarar. Ölçüler kabaca şöyle:
- Salata, roka, maydanoz: 15–20 cm derinlik
- Biber, fasulye: 25–30 cm derinlik, en az 10 litre saksı
- Domates: 30–40 cm derinlik, 20–30 litre saksı
- Kabak: 40 litre ve üzeri; bodur çeşit tercih et